Politiek, Prose, RMW Festival 2013

Fragment: Arabieren Kijken

bouazza-arabieren-kijken-k

Wie wil begrijpen wat er nu werkelijk leeft in de straten van Caïro, de steegjes van Rabat, de winkelcentra van Riyadh en de appartementen in Tunis, vergeet voor een ogenblik de politiek en de met tunnelvisie behepte media en opent de eigen ogen voor het zuiden en oosten. Hoor het getoeter van de auto’s. Zie de steelse blikken van geliefden. Aanschouw de groenteverkoopster met haar kraampje, en merk de televisie achter in het café op. Het geluid op tien. Het leven raast voorbij. De camera’s registreren en de televisie zendt uit.
De mensen in de Arabische landen kennen niet alleen onze politici en onze grootste schandalen, maar ook en vooral onze sterren, voetbalhelden en popidolen. Ze kennen onze cultuur en kijken er niet zonder bewondering en respect naar. Hoog tijd dat we die interesse eens beantwoorden met een inkijkje in de Arabische wereld, een kennismaking met de Jordaanse Jamai, de Egyptische Nigella Lawson en de Libanese Robert ten Brink, maar vooral met een ontmoeting met de Arabische Henk en Ingrid die ik, in al hun verscheidenheid, in de loop van de jaren zo goed heb leren kennen. Dit boek zal nadrukkelijk niet over Israël en de politiek ten aanzien van de Palestijnse kwestie gaan, omdat de Arabische wereld niet daardoor gedefinieerd wordt. Evenmin is het een encyclopedische opsomming van wat die regio op cultureel gebied heeft voortgebracht. Slechts een fractie van wat ik voorbij heb zien komen en me bij is gebleven zal ik bespreken. Het is een persoonlijke keuze die morgen anders kan zijn, maar die niettemin een inkijkje geeft in de soms stille, soms luidruchtige ontwikkelingen die de Arabische wereld de afgelopen jaren heeft doorgemaakt. Terwijl wij hier in Nederland, aangestoken door het fundamentalistenvirus, als een vastlopende plaat niet verder kwamen dan het debat over de hoofddoek, werd in de Arabische landen de beklemmende deken van vrijheidsbeperking, taboes en sociale controle draad voor draadlosgetrokken.
Toen ik eind 2006 begon met mijn stukken over de Arabische wereld, werd ik al snel uitgelachen door critici die hun neus voor me ophaalden: ‘Tjonge, kijken ze in de Arabische wereld ook dvd’s, lekker belangrijk.’ Ik werd door iemand een ‘kwebbel kwebbel journaliste’ genoemd die alleen ver- stand had van soaps en niks zinnigs te zeggen had. Lage cultuur, daar wordt op neergekeken, maar het hele leven is lage cultuur.
Om dat zo invloedrijke gebied, dat zich strekt van Marokko tot aan Saoedi-Arabië, te begrijpen, moet je voorbij het politieke spel van vijandschap en economische belangen kijken en die vreemde landen humaniseren: het anonieme masker weghalen en kennisnemen van de mensen die de Arabische wereld opmaken, hun cultuur, de kunstenaars en artiesten die de mensen vermaken en de intellectuele voorhoede die taboes doorbreekt en veranderingen doordrukt. Literatuur, kunst en cultuur, de media en de taal, het dagelijkse leven, de nieuwsvoorziening en hun blik op de wereld: als je je daarvoor openstelt, kun je voorbij de oppervlakkige zwart-wittegenstellingen kijken en mensen en culturen echt leren kennen. En wie mensen wil leren kennen, haalt zijn neus niet voor hun cultuur op, maar steekt hem er onbezonnen in. Als een kijkdoos waar je vol verwondering naar kijkt en steeds weer iets nieuws in ontdekt waardoor je je eigen ideeën in twijfel gaat trekken.

Dit is een fragment uit het voorwoord van Arabieren Kijken van Hassnae Bouazza (Ambo 2013). Op het Read My World Festival vind op zaterdag het programma Arabieren Kijken met Arabieren (Watching Arabs with Arabs) met Hassnae Bouazza, Petra Stienen en Asmaa Azaizeh.